דער פּאָעט איז סײַ אַ יחיד — ער, צי זי, שרײַבט אָן אײגענע װערטער אױפֿן סמך פֿון אײגענע מחשבֿות — סײַ אַ רינג אין אַ קײט פֿון פֿריִערדיקע דורות, שטיצערס, פֿרײַנד, פֿאַמיליעס, גאַס און געזעלשאַפֿט. אָן אַ געזעלשאַפֿט שרײַבט ער נישט; אָן אַן אײגענעם מוח װעט קײן פּען נישט אָנרירן די פּאַפּיר.

װי דער פּאָעט, אַזױ איז יעדער מענטש. בשעת דער פּראָזאַיִקער, דער ראָמאַניסט, מוז צענטרירן די מעשׂה אין אַ װעלט פֿון מענטשן (װײַל אַ ראָמאַן פֿון אײן פּערזאָן איז דין און בלאַס), קען אַ ליד זײַן דאָס קול פֿון אײנזאַמקײט, פֿון איזאָלירטקײט, און פֿון אײנעם, װאָס שטעלט זיך אַקעגן דער תּורה פֿון דער דרױסנדיקער װעלט.

http://yiddish.forward.com/articles/202860/sharp-lonely-verses-of-a-former-haredi/?p=all#ixzz4arWIMfu6

ליבער ד״ר בערגער,
פֿאַר װאָס איז אונדזער געזונט־סיסטעם צע­בראָכן?
מ. װ., נ״י

berger_health_system_web

טײַערע מ. װ,

עס װענדט זיך צי, און װי אַזױ, אונדזער געזונט־סיסטעם אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן איז טאַקע „צעבראָכן”. פֿאַראַן פּאָליטיקער װאָס האַלטן, אַז אונדזער געזונט־אָפּהיט איז „דאָס בעסטע אױף דער װעלט.” די מערסטע דרױסנדיקע פֿאַרלאָזלכע מקורים האַלטן, אַז מיר אַמעריקאַנער לײגן אױס אַ מאַיאָנטעק װאָס טױג אױף כּפּרות. די פּינקטלעכע געזונט־קאָסטן פֿון אונדזער סיסטעם באַטרעפֿן אַ פּאָר טריליאָן (טױזנט ביליאָן) דאָלאַר אַלע יאָר, נאָר אונדזער שטאַרביקײט און קרענקלעכקײט איז מער װי אין לענדער, װאָס גיבן אױס װײניקער. (פֿאַראַן אַנדערע סיבות, פֿאַרשטײט זיך, פֿאַר װאָס אונדזער געזונט־סיסטעם איז אומפּערפֿעקט, נאָר דער דאָזיקער חסרון — מיר גיבן אױס מער און באַקומען, רעלאַטיוו גערעדט, װײניקער — איז כאַראַטעריסטיש פֿאַר אונדז.)

פֿאַר װאָס? פֿאַראַן דרײַ סיבות.

ערשטנס, איז אונדזער סיסטעם איבער­גע­לאָדן מיט אַדמיניסטראַטאָרן, װאָס זײער צאָל שטײַגט אַ סך גיכער װי די צאָל דאָקטױרים און אַנדערע קליניקער. אפֿשר איז דאָס צוליב דער צאָל רעגולאַציעס, נאָר עס קען אױך האָבן צו טאָן מיט דער איבעריקער ביוראָקראַטיע אַרױס­גערופֿן פֿון דער אַמעריקאַנער געזונט־צע­שפּלי­טערונג. ניו־יאָרק איז אַנדערש װי אַלאַבאַמע, וואָס איז אַנדערש װי טענעסי, און אַזױ כּסדר.

צװײטנס, מעג יעדער שפּיטאָל רעכענען מער־װײניקער װאָס ער װיל. ס׳איז אַ פֿרײַער מאַרק װאָס איז נאָר „פֿרײַ” פֿאַר די פֿאַרקױפֿערס. שטעלט זיך פֿאָר אַז דו גײסט אַרײַן אין קראָם קױפֿן אַ שטיקל פֿיש. אין אַ דינסטיק צאָלסטו 5 דאָלאַר, און אױף מאָרגן — 25 דאָלאַר. אָן אַ פֿאַרװאָס, אָן אַ פֿאַרװען, סתּם אַזױ. די טאַריפֿן זײַנען אױסגעזױגן פֿון פֿינגער.

דריטנס, און אפֿשר דער עיקר, מאַכט מען אין אונדזער געזונט־סיסטעם צו פֿיל טעסטן, פּראָצעדורן און אָפּע­ראַ­ציעס. דאָ בין איך נישט אױסן „צו פֿיל” אין עקאָנאָמישן זין, נאָר אין מעדיצינישן. קוק זיך אום ס׳קומעדיקע מאָל װען דו ביסט בײַם דאָקטער, און פֿרעג זיך: „װיפֿל פֿון די זאַכן בין איך זיכער, אַז זײ האָבן מיר טאַקע געהאָלפֿן, און זײַנען נישט געװען גלאַט אַן אופֿן סתּם יוצא צו זײַן אױף עפּעס אַ טעאָרעטישער צי רעגוליר־פֿאָדערונג? דער אמת איז, אַז אונדזער סיסטעם גלייבט נאָך אַלץ אינעם פּרינציפּ „מער איז װײניקער”, אַנשטאָט „װײניקער איז מער.”

נישט אַלץ איז פֿאַרפֿאַלן. די לעצטע יאָרן מאַכט מען אַ פּעולה אין געװיסע תּחומען. דער אויפֿשטײַג פֿון געזונט־הוצאָות װערט פּאַ­מע­לעכער (אפֿשר צוליב דעם העכערן צו­טרוי פֿון דער אַמעריקאַנער באַפֿעלקערונג צו „אָבאַמאַקער‟). נאָכן אַרױסגעלאָזט װערן פֿון שפּיטאָל ווערן פּאַציענטן הײַנט װײניקער שפּי­טאָליזירט צום צווייטן מאָל. אין טײל שפּי­טעלער האָט מען כּמעט װי עלימינירט די אינ­פֿעקציעס אין די קאַטעטערס. הײַנט צו טאָג קנעלט מען מער מיט מעדיצין־סטודענטן ווי זיך בעסער אָפּצוגעבן מיטן פּאַציענט, און ווי צו קאָמוניקירן מיטגעפֿיל, װי קײן מאָל פֿריִער — אַ סך בעסער װי אין מײַנע סטודענטישע יאָרן.

אַז מע שמועסט זיך גוט אױס מיטן דאָקטער װעגן די מעלות און חסרונות פֿון זײַן צוגאַנג צו אײַער געזונט, קען מען אפֿשר מאַכן אַ פּעולה אױך פֿון אײַערט טובֿה װעגן.

ליבער ד״ר בערגער,
כ׳האָב נערװן־פּראָבלעמען אין די פֿיס (נעווראָ­פּאַטיע). װי לאַנג װעט געדױערן, ביז איך װער אַ קאַליקע?
אַ פֿרײַנד, נ״י

“דערלעבט די פֿרײַ,
דערלעבט די פֿרײַ,
גרויסער גאָט
מיר האָבן דערלעבט די פֿרײַ”
בזמן הזה
איז אָבער
עד מתי

הימל האָט אַראָפּגעקוקט און געוואָלט זײַן ערד.
בעל-הבית האָט פֿון געשעפֿט זיך נאָך נישט אומגעקערט.
די שטערן זאָגן ניטע, ס’איז כאָדאָראָם און הפֿקר —
ביז קאָסמאָס האָט געפּסקנט אַז ריכטונג איז אַ שקר.
איז געבליבן תּיקו, זאָל אַלץ נאָך גיין ווי פֿריִער
ביז בעל-הבית קלאַפּט האַסטיק אין דער פֿאַרמאַכטער טיר.

בקיצור: אַז־אָך־און־װײ. לײען װײַטער אין פֿאָרװערטס.

נישט וויכטיק צי איר האָט געזען דאָנאַלד טראָמפּ ווי די ישועה אַליין, צי איר זײַט אַנטלאָפֿן מיט אַ געשריי אין דער צווייטער ריכטונג, ווייסט איר איין זאַך וועגן דעם יאָר וואָס וואַרט אויף אונדז: קיינער איז נישט זיכער וואָס וועט געשען.

אַזוי ווי די פּאָליטישע מומחים האָבן (מיט געציילטע אויסנאַמען) נישט פֿאָרויסגעזען דעם טריִומף פֿון דעם אָראַנזשענעם פֿענאָמען, גיי זײַ אַ נבֿיא וועגן די פּראַקטישע פּועל־יוצאס פֿון דער נײַער אַדמיניסטראַציע נאָכן 21סטן יאַנואַר.

אין אַזאַ תּחום ווי געזונט אָבער קען מען טענהן אַז ס׳איז דווקא וויכטיק, און נוצלעך, עפּעס פּראָבירן אַרויסזען דורכן נעפּל פֿון באַליידיקנדיקע „טוויטס‟. געזונט־פֿאַרזיכערונג, און דעקונג פֿון מעדיצינישע הוצאות זײַנען שײך ס׳רובֿ אַמעריקאַנער, און ווען מע זאָל וויסן אין פֿאָרויס וואָלט מען געקענט מאַכן פּלענער אויפֿן מאָרגן.

Read more: http://yiddish.forward.com/articles/201196/will-trump-make-america-healthy-again/?p=all#ixzz4T1Fuplh1

סערצעניו, דאָס אומזעעװדיקע
האָט דיך נעכטן גערופֿן
און געבעטן אַ לעפֿל מורא.

זמירות פֿון פֿאַרשװוּנדענע דעמאָקראַטיעס
קלינגען אין קינדערשע אױערן
בשעת מע הוליעט פֿרומלעך.

סאַמע אױבן אַ זײגער,
צװײ. נײן. אַ צורה
פֿון דער נעכטיקער ישועה

ליבער ד”ר בערגער,
איך בין אַ פֿרױ אױפֿן שװעל פֿון װערן אַ דרײַסיק־יאָריקע, און איך בין נישט קײן חתונה־געהאַטע. איך הײב אָן לעצטנס צו פֿאַרשטײן אַז איך װעל אפֿשר פֿאַרפֿעלן די געלעגנהײט צו געבױרן ביאָלאָגישע קינדער. עס פֿאַרשטײט זיך אַז עס פֿאַלן מיר אײַן פֿאַרשײדענע מחשבֿות דערװעגן, אָבער אפֿשר קענט איר מיר העלפֿן מיט אײנער פֿון זײ: איך האָב געהערט אַז פֿרױען װאָס האָבן נישט קײן קינדער לײַדן אָפֿטער פֿון ראַק. צי איז דאָס אמת (כאָטש איך פֿאַרשטײ אַז פֿאַר זיך איז דאָס נישט קײן גוטע סיבה צו געבױרן אַ קינד)? װאָס מײנט איר אין אַלגעמײן װעגן דער „נאַטירלעכקײט‟ פֿון געבױרן צי נישט געבױרן קינדער, און װי אַזױ דאָס קען װירקן אױפֿן גוף?
אײַער
„כ’וויל בעסער אַרויסברענגען ביכער ווי קינדער אויף דער וועלט‟

מײַן ענטפֿער? לײענט װײַטער אין פֿאָרװערטס.

לייען ווײַטער אין מײַן מעדיצינישער רובריק בײַם פֿאָרווערטס “פֿרעג אַ געזונט-שאלה בײַ ד”ר בערגער”. compression-socks-and-plane_web

האָט איר אַ נייטיקע מעדיצינישע שאלה וואָס לאָזט נישט רוען? מעגט איר זיך אַראָפּרעדן פֿון האַרצן. מײַן נײַע רובריק בײַם פֿאָרווערטס איז אַ געלעגנהייט צו שטעלן פֿראַגעס אין אַ זיכערער, אָפֿנהאַרציקער סבֿיבֿה, אויף מאַמע-לשון. זײַט אַזוי גוט און לאָזט פֿון זיך הערן, אָדער דאָרט אָדער דאָ. לא הביישן לומד – אַלע קשיות זײַנען קלוגע!