ליבער ד”ר בערגער,
איך בין אַ פֿרױ אױפֿן שװעל פֿון װערן אַ דרײַסיק־יאָריקע, און איך בין נישט קײן חתונה־געהאַטע. איך הײב אָן לעצטנס צו פֿאַרשטײן אַז איך װעל אפֿשר פֿאַרפֿעלן די געלעגנהײט צו געבױרן ביאָלאָגישע קינדער. עס פֿאַרשטײט זיך אַז עס פֿאַלן מיר אײַן פֿאַרשײדענע מחשבֿות דערװעגן, אָבער אפֿשר קענט איר מיר העלפֿן מיט אײנער פֿון זײ: איך האָב געהערט אַז פֿרױען װאָס האָבן נישט קײן קינדער לײַדן אָפֿטער פֿון ראַק. צי איז דאָס אמת (כאָטש איך פֿאַרשטײ אַז פֿאַר זיך איז דאָס נישט קײן גוטע סיבה צו געבױרן אַ קינד)? װאָס מײנט איר אין אַלגעמײן װעגן דער „נאַטירלעכקײט‟ פֿון געבױרן צי נישט געבױרן קינדער, און װי אַזױ דאָס קען װירקן אױפֿן גוף?
אײַער
„כ’וויל בעסער אַרויסברענגען ביכער ווי קינדער אויף דער וועלט‟

מײַן ענטפֿער? לײענט װײַטער אין פֿאָרװערטס.

לייען ווײַטער אין מײַן מעדיצינישער רובריק בײַם פֿאָרווערטס “פֿרעג אַ געזונט-שאלה בײַ ד”ר בערגער”. compression-socks-and-plane_web

האָט איר אַ נייטיקע מעדיצינישע שאלה וואָס לאָזט נישט רוען? מעגט איר זיך אַראָפּרעדן פֿון האַרצן. מײַן נײַע רובריק בײַם פֿאָרווערטס איז אַ געלעגנהייט צו שטעלן פֿראַגעס אין אַ זיכערער, אָפֿנהאַרציקער סבֿיבֿה, אויף מאַמע-לשון. זײַט אַזוי גוט און לאָזט פֿון זיך הערן, אָדער דאָרט אָדער דאָ. לא הביישן לומד – אַלע קשיות זײַנען קלוגע!

פּלוצעם פֿאַרגעסן צו אָטעמען:
װאָס איז די זכיה פֿון אָדם’ן?

אַ מחלוקת. נישט פֿישל צי ריבאַ:
מוטבֿ או לא שלא נבֿרא.

דערגייט מען די סודות פֿון קיום:
זאָגט מען אַ הדרן בײַם סיום?

דעם יום־טובֿ האָב איך זיך פּאָסמאַקעװעט מיט דער אַנטאָלאָגיע העברעיִשער קװיר־פּאָעזיִעdownload אַרױס אין ישׂראל אין יאָר 2015. שטעלט זיך די פֿראַגע – צי איז פֿאַראַן אַזאַ זאַמלונג (צי אַפֿילו נאָר אַ בינטל לידער ערגעץ אין אַ לערנפּלאַן אָדער אַ בוך) אױף ייִדיש?

אן ארטיקל פון א יארצענדליק צוריק וועגן אונדזער נסיעה אין כינע, דווקא בזמן חירותינו.
” כינעזיש דאַרף איך זיך לערנען ניט סתם ווייל כ’פאָר אין כינע. אַרום און אַרום וועל איך דאָרטן זיין נאָר אַ זעקס וואָכן. פאַראַן מענטשן וואָס וואוינען אין האָנג קאָנג אָדער שאַנכיי אַ פינף צען יאָר און קענען ניט קיין ברעקל כינעזיש. עס ציט מיך אַזוי צו אַנדערע פעלקער און לשונות, אַז אַ מאָל באַדויער איך, וואָס כ’מוז שטאַרבן איידער כ’קען זיך אויסלערנען די אַלע שפּראַכן וואָס כ’וואָלט געוואָלט. יענע נייגעריקייט ציט מיך, נאָר דערצו נאָך איז קלאָר, אַז אַפילו אַ ביסל כינעזיש וועט מיר שפּעטער קומען צו נוץ, צוריק דאָ אין אַמעריקע, מיט מיינע כינעזישע פּאַציענטן.”

Emily_Dickinsonעמילי דיקינסאָן
[588]

צו ערשט בעט תּענוג דאָס האַרץ
דעמאָלט אַן אויסוועג פֿון וויי
דעמאָלט די קליינע לינדערמיטלען
וואָס וועלן פֿאַרטושן די פּײַן

און דעמאָלט שוין אײַנשלאָפֿן
און דעמאָלט, אויב וווילגעפֿעלן
וועט דעם אינקוויזיטאָר
דעם זכות פֿון מער נישט זײַן

Slide2

שבת איז אַ טאָג פֿון מורא. שטיין פּנים אל פּנים מיט דער אייגענער נישטיקייט. ווי דער אַלטער וויץ, נישט מ’איז אַפֿילו ווערט צו זאָגן אַז מ’איז גאָרנישט. דורות האָבן אַזוי געוויצלט און אָט בין איך מיט דעם בינטל דערגרייכונגען, דעם בערגל אויפֿטוען. אַ זשומעניש פֿון אַ משה רבינוס קיִעלע. די קינדערס ליבשאַפֿט, זיכער גרויס ווי אַ פּלאַנעט. דער פֿרויס חבֿרותא. דאָס אַלץ אפֿשר אַ דערלייזונג. מע פֿאַרלירט זיך אין מוסף. מע שפּרינגט קדוש און דערמאָנט זיך אין דער אייביקייט. מע פֿילט זיך בעסער. בעסער פֿילן זיך – שוין איין מאָל אַ קנאַפּער דערגרייך. אַפֿילו שאַבלאָנען קלינגען נײַ אויב די אינערלעכע אויערן בלײַבן אַזוי לאַנג פֿאַרשטאָפּט. די אָרגאַנען ווערן פֿיל מאָל אַרומגעטאַפּט פֿון דאָקטוירים. די עמאָציעס ווערן צעגלידערט פֿון די טעראַפּעווטן. נאָר די צײַט-געשיכטע. די רגעס און טעג. די יאָרן און סעזאָנען גראַווירן זיך שטילערהייט אײַן אין די טיפֿסטע קעמערלעך און זײַנען נישט אַרויסצודלובען. אַ תּפֿילה איז נישט אַ מיקראָסקאָפּ נאָר אַ שפּיגל. אַ לחיים איז אַ פֿײַל. פֿייסבוק איז אַ פֿאַטשיילע אויף די אויגן.

די וועלט איז פֿול געפּאַקט מיט סתּירותדיקע ראַיות. מע קען זיך צוקוקן צו די אָדער יענע. זיך איבערצײַגן פֿון וואָס מע וויל נאָר. אָנשרײַבן אַ ליד וועגן דער וועלטס אייביקן טרויער. אויפֿווײַזן שטאָל און אײַזן אַז גליק איז אונדז אַלעמען באַשערט, אין דער צי יענער וועלט. דעמאָלט דרייט זיך איבער דאָס רעדל און די געדאַנקען פֿליסן שוין פֿאַרקערט. די אָננעמענישן און אַני-מאמינס, די אינערלעכע מאָראַלישע ים-סלופּעס ווערן פֿאַרשוואָנקען. הפֿקרדיקע הינט האַווקען האָפֿענונגלאָז פֿון די ברעגן פֿון קיינעמסטײַך. און אָט, מע וויל עסן. כּלים בעטן אַ וואַש. די פּרנסה באַן פֿאָרט איבער פּוכיקע רעיונות. ביסט וואַך? אויסגעשלאָפֿן? נעגל וואַסער? שבת? וויקענד? נו-נו. גוט אַזוי. צי אַזוי. גוט.

אױף אַ שפּאַנישער ראַדיאָ־פּראָגראַם אָפּגעגעבן ייִדישע טעמעס קענט איר הערן אַ שמועס װעגן מײַן פּאָעזיִע, װי אױך אַ פֿאָרלײענונג פֿון אַ ליד מײַנס אױף ייִדיש און שפּאַניש. logofinal