Archives for category: Uncategorized

איך האָב לעצטנס איבערגעלייענט דעם עדיטאָריאַל פֿון מײַן רעדאַקטאָרשע שׂרה־רחל שעכטער, „וואָס וויל דער פֿאָרווערטס‟?, װוּ זי שרײַבט אַז אין די דאָזיקע שטורמישע צײַטן פֿול מיט פּאָליטישן, מאָראַלישן, און עקאָנאָמישן קריזיס — און װאָס נישט? — איז דער בעסטער אָפּרוף מצד איר צײַטשריפֿט — נישט צו שרײַבן װעגן דעם בכלל.

באמת. שעכטער דערציילט װי די רעדאַקציע איז זיך צונױפֿגעקומען נאָך די פּרעזידענטישע װאַלן אין נאָוועמבער 2016, יענעם פֿינצטערן נצחון פֿון די טראָמפּישע כּוחות, און זיך געפֿרעגט, צי זאָלן מיר שרײַבן װעגן די סיבות פֿון דעם אומגעריכטן געשעעניש?

ענטפֿערט שעכטער, אַז נײן. דװקא נישט. זאָל מען נישט שרײַבן װעגן דעם אָנגעשטרענגטן היסטאָרישן מאָמענט, נאָר אַרױפֿשטעלן פֿאַרװײַלערישע װידעאָס. והא־ראיה, אײנער אַזאַ װידעאָ האָט צוגעצױגן אַ מחנה „לײַקס“ און האָט זיך אָנגעכאַפּט װי פֿײַער.

מיטן גרעסטן דרך־ארץ צו דער רעדאַקטאָרשע, װאָס טראָגט אַ שװער אַחריות, מוז איך קלאָר אױסדריקן די מײנונג אַז זי פֿאַרמישט קאַשע מיט באָרשט. אָדער — בעסער געזאָגט — זי דערלאַנגט באָרשט, און זאָגט דעם עולם, ס׳איז לאַטקעס.

װאָס בין איך אױסן? שעכטער איז גערעכט װען זי שרײַבט, אַז די שליחות פֿון פֿאָרװערטס באַשטײט פֿון שאַפֿן אַ קהילה צװישן ליבהאָבערס פֿון דער ייִדישער שפּראַך און קולטור. װי אַ נישט־חרדישע צײַטשריפֿט מוז דער פֿאָרװערטס ביז אַ געװיסער מאָס פּרוּװן איבערװאַרפֿן אַ בריק צװישן פֿאַרשײדענע סעקטאָרן — חסידים און װעלטלעכע, ייִדן און נישט־ייִדן.

אָבער נאָר ביז אַ געװיסער מאָס. װײַל דער פֿאָרװערטס, היסטאָריש און הײַנט צו טאָג, איז נישט קיין חרדישע צײַטונג, ס׳איז אַ װעלטלעכע אױסגאַבע װאָס איז געגרינדעט געװאָרן צו דינען זשורנאַליסטישע צילן. די אַרבעט פֿון אַ צײַטונג איז נישט נאָר „איבערצוגעבן די נײַעס,“ נאָר אױסצופֿאָרשן פֿראַגעס װאָס זײַנען װיכטיק, אַפֿילו ברענענדיקע און אָנגעװײטיקטע, פֿאַר די לײענערס.

הײסט עס, די ייִדישע קולטור איז נישט נאָר פֿאַרװײַלונג. װען מיר װאָלטן באַגרענעצט אונדזער צײַטשריפֿט בלױז אױף „טענצע און געזענגע“ (װי עס פֿלעגט זיך אָפֿט מאָל אױסדריקן שיקל פֿישמאַן ע״ה) װאָלטן מיר אָפּגעהאַקט די פֿליגל פֿון אונדזער לעבעדיקער טראַדיציע און הײַנטיקער שאַפֿערישקײט. נישט נאָר מיט שׂימחה פֿאַרנעמט זיך די קולטור, נאָר מיט אַלץ װאָס האָט צו טאָן מיט לעבן און טױט, פֿרײדן און לײדן.

די װעלט פֿון ייִדיש־רעדערס באַשטײט נישט נאָר פֿון די אַלע װאָס האָבן ליב אַ געשמאַקן רעצעפּט אָדער אַ לעאָנאַרד כּהן ליד, כאָטש די זאַכן זײַנען װיכטיק. פֿאַראַן פֿראַגעס װאָס נאָר דער פֿאָרװערטס איז בכּוח און פֿרײַ צו ענטפֿערן אױף זײ. פֿאַר װאָס איז די חסידישע געזעלשאַפֿט נישט גרײט ריכטיק צו דערציִען זײַנע קינדער? פֿאַר װאָס קען די מאָדערנע ייִדישע קהילה זיך נישט ספּראַװען מיט די טעותן פֿון דער ישׂראלדיקע רעגירונג און אירע עוולות קעגן די פּאַלעסטינער? פֿאַר װאָס פֿאַרדינען די אָנפֿירערס פֿון די פֿירנדיקע ייִדישע אָרגאַניזאַציעס, סײַ מאָדערנע סײַ חרדישע, אַזױ פֿיל געלט, און בײַ װעמען קען מען בעטן אַ דין־וחשבון? װאָס איז טאַקע די צוקונפֿט פֿון דער ייִדישער קהילה, סײַ פֿרומע סײַ פֿרומע, אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן?

דאָס זײַנען פֿראַגעס װאָס די אוצרות פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור און קולטור, און הײַנטיקע קולטור־טוערס אין בײדע סעקטאָרן, קענען העלפֿן אונדז ענטפֿערן. דאָס זײַנען שװערע פֿראַגעס, אַ מאָל פּײַנלעכע. ערנצטע פּרוּװן אױף אַן ענטפֿער װעלן מסתּמא נישט צוציִען קײן מאַסן „לײַקס“, נאָר מע קען נישט טאַנצן אױף אַלע חתונות און מע קען נישט אַלע מאָל זײַן פּאָפּולער.

דאָס באַהאַלטן זיך פֿון די קריזיסן אױף דער ייִדישער גאַס װאָלט געװען אַ שאָד. חסידים קוקן צום פֿאָרװערטס װי צו אַ פֿאָרום װאָס באַהאַנדלט װיכטיקע פֿראַגעס װאָס װערן נישט אַרומגערעדט אין זײערע צײַטשריפֿטן (חוץ דעם „װעקער“, װאָס איז אױך נישט אין גאַנצן פֿרײַ). װעלטלעכע ייִדן דאַרפֿן אױך אַן אױסגאַבע װוּ װיכטיקע פֿראַגעס װערן דיסקוטירט וואָס שייך אונדזער קולטור־ירושה, אָן דער רעפֿלעקסיװער הױפּט־שטראָמיקײט פֿון די אַנגלאָ־ייִדישע־פּובליקאַציעס.

איך זאָג נישט אַז די צײַטונג מוז װערן אַן ערצטע אידעאָלאָגישע אױסגאַבע. כּדי צו זײַן פֿאַרשידנאַרטיק און אינטערעסאַנט, מוז מען װײַטער האַלטן דעם בילאַנץ װאָס באָריס סאַנדלער, און איצט שעכטער, האָבן מצליח געװען אַװעקצושטעלן — אַן אָרט װוּ פֿרום און פֿרײַ קענען זיך אױסבײַטן מיט פֿאַרשײדענע מײנונגען אױף אײן שפּראַך. אַזאַ אױסטױש מוז אָבער זײַן טאַקע פֿרײַ. מע טאָר נישט אױסמײַדן געװיסע טעמעס (טראָמפּ, ישׂראל, געלט, רעליגיע…) באשר זײ מאַכן די לײענערס אומבאַקװעם.

טאָמער האָט איר נישט געװוּסט מוז איך דאָ איבערגעבן די לעצטע נײַעס: דאָס לעבן קען זײַן אומבאַװקעם. ס׳איז פֿול מיט אומגליק און פּײַן, אַנטױשונג און פּחד. אָך און װײ צו אַזאַ קולטור װאָס טױג נאָר אױף „העפּי“־װידעאָס און איבערזעצונגען און פּאָפּולערע שלאַגערס. באָרשט און קאַשע דאַרף מען דערלאַנגען אין אײנעם, זיס און זױער, שבתדיקן כּיבוד און װאָכעדיק ברױט.

איך בין כּמעט װי זיכער אַז די רעדאַקטאָרשע איז מיט מיר נישט מסכּים און װעט נישט בײַטן איר צוגאַנג (איר „אַגענדע“) נאָכן לײענען מײַנע פּאָר װערטער. אַ פֿאָרשלאָג װיל איך אָבער יאָ מאַכן. לאָמיר אױספֿרעגן די לײענערשאַפֿט יעדע פּאָר װאָכן װאָסער טעמע שטערט זײ צום מערסטנס, און לאָמיר זיך באַמיִען עפּעס אָנצושרײַבן װאָס זאָל עפּעס צוגעבן צו אונדזער פֿאַרשטאַנד. לאָמיר זיך אױפֿפֿירן כּאילו אונדזער קולטור און שפּראַך פֿאַרמאָגן עפּעס װערט סײַ אױף די לײַכטע מאָמענטן פֿון לעבן, סײַ אױף די שװערע. נו?

Read more: http://yiddish.forward.com/articles/206884/since-life-is-complicated-the-forverts-should-be-t/?p=all#ixzz4z5NjUOpp

אנטשוויגן געווארן די קלוגע פען. יצחק לודען, דער שכלדיקער זשורנאליסט און געוועזענער פובליציסט ביים פארווערטס, איז נישטא מער. כאטש ער האט ווייניק וואס אנגעשריבן אין די לעצטע יארן, זיינען זיינע ארטיקלען, ארויס אין צוויי בענד, א מעין המתגבר פון קלוגע באמערקונגען וועגן, און אפט מאל אויפן חשבון פון, פאליטישע באשעפענישן אין ישרא23244088_10155898222269711_2557443957174006672_nל מיט אלע פיטשעווקעס און פלעקן.

נישט23244068_10155898225084711_6594003495047743224_nא מער א פולבלוטיקער יידישע פענמענטש פון אייראפעישן אפשטאם וואס גלייבט און דענקט מיט לייב און לעבן לטובת א בלייביקן שלום, יידישלעך-ראפינירט און אן שאוויניזם.

אין דער צייט ווען יידיש איז אלץ מער די רשות פון פרומאקעס אדער די וואס ציען זיך צוריק פון פאליטישע מיינונגען, צוליב א ייאושדיקן שלום-בית, לאמיר געדענקען דעם “האמא לודענס”, מיט אלע רמח אברים און בייסיקע מחשבות.

יהי זכרו ברוך. זאל מען שרייבן לטובת חשובע אידעאלן.

אַ סך מאָל פֿרעגט מיר אַ פּאַציענט, צי דער אָדער יענער מין עסן איז „געזונט“ אָדער „אומגעזונט.“ עס קומט מיר אָן שװער צו ענטפֿערן דערױף.

פֿאַר װאָס? איך האַלט בײַ דער מײנונג, אַז קײן עסן איז נישט קיין „מלאך‟ אָדער „טײַװל‟. חוץ געװיסע אױסנאַמען — סמען, נאַרקאַטיק, אַלקאָהאָל — זײַנען דאָ זײער װײניק מאכלים אָדער געטראַקען װאָס קענען אַלײן שעדיקן דעם מענטש. (אַפֿילו פֿאַרװײַלונג־סובסטאַנצן קען מען ניצן אױף אַ שׂכלדיקן אופֿן. מאַריכואַנע און אַלקאָהאָל זײַנען גאַנץ מעגלעך צו ניצן מיט אַ מאָס.)

Read more: http://yiddish.forward.com/articles/206683/on-healthy-and-unhealthy-foods/#ixzz4xNsiqST7

אַמעריקאַנער װײַס
מײנט בלױז נישט־שװאַרץ.
פּאָליצײיִשער שפּאַס
טרעפֿט אַ שכנס האַרץ.

ייִדן װערן באַשיצט
און בײַנאַנד געהאַסט.
עס פֿאַלט אָן דער בליץ
נישט יעדער גאַס.

פֿײַנט האָבן
קען אַ ליאַדע גױ.
דעם צלם באַגראָבן
קענען מיר דאָך אױך.

תּמיד װיכטיק
איז דער פֿאַרב פֿון הױט.
זאָל איך באַהיטן
שכנים פֿון טױט.

DevinAllenABG1

ווי זיצט דאס לאנד אליין
אמאל באליבט ביי מענטשן
שוין פערסאנא נאן גראטא
פארהפקרט פון אלע פעלקער
היינט א חוזק
זיינע בירגער וויינען ביי נאכט
די טרערן רינען
נישט קיין טרייסט
צווישן די ליבהאבער
די פריינד האבן אים פארראט
געווארן פיינטלעך
דאס לאנד האט געזינדיקט
צעשטערט און באעוולט
געווארן פארשיקט
צווישן מדבריות
צוריקגעטראטן הינטערוויילעכץ
ווייל קיינער גלייבט נישט
וואוהין זיך קערן און ווענדן
ווען מע רעגירט מיט בלינדקייט

אַ האָפֿערדיקע און דרײסטע איז מײַן שװעסטער דזשאַנעט געקומען אױף דער װעלט. במשך פֿון איר קורצן לעבן האָט זי אַזױ פֿיל אױפֿגעטאָן װײַל ס׳איז איר קײן מאָל נישט אײַנגעפֿאַלן, אַז זי קען נישט. און תּמיד װען זי האָט נישט געוווּסט ווי צו טאָן אַ געוויסע זאַך, איז זי געװען גרײט עס צו פּרוּװן.

Read more: http://yiddish.forward.com/articles/204673/my-adventure-loving-sister-is-gone/?p=all#ixtop-of-Mt.-Rose-2016_webzz4kg57tdcz

א. מולדת של תרבות עברית חילונית הממרצת וקיימת
ב. מהרסת זכויות הפלסטינים
ג. מטפלת חולים יהודים, פלסטינים וערבים
ד. מחזקת הכיבוש והיזקיו
ה. מרכז של תורה ופירושיה
ו. תומכת תרבות יהודית ביידיש, לאדינו, ועוד
ז. מפקת ומחריבת חלומותינו
ח. כל מה שרשום לעיל

דער וועקער

ליבער ד״ר בערגער,
װאָס איז דער שײַכות צװישן דער אַלצהײַמער־קראַנקײט און אַלומיניִום?
ר״ט, ישׂראל

טײַערע ר״ט,

װי איר װײסט מן־הסתּם, איז די אַלצהײַמער־קראַנקײט צװישן די סאַמע פֿאַרשפּרײטסטע סיבות פֿון עובֿר־בטלקײט אין עלטערע לײַט. און אַזױ װי די קראַנקײט איז אַזױ פֿאַרשפּרײט, און קען זײַן אַזױ ערנצט, גײען שױן אָן יאָרן לאַנג פֿאַרשײדענע פֿאָרשונגען װעגן װי אַזױ די קראַנקײט װירקט אױפֿן מוח און װי אַזױ מע קען זי פֿאַרמײַדן.

אַרום 48 מיליאָן נפֿשות איבער דער װעלט לײַדן אױף דער קרענק, װאָס באַשטײט פֿון צעפֿרעסונג (דעגענעראַציע) פֿון נערװן און נערװן־געװעב. די פֿריסטע סימנים פֿון דער קראַנקײט װערן אָפֿט מאָל פֿאַלש אָנגענומען פֿאַרן נאָרמאַלן עלטערן זיך. די מעדיקאַמענטן װאָס זײַנען פֿאַראַן העלפֿן אױף אַ מיטלמעסיקן אופֿן. אָפֿט מאָל באַשטײט די באַהאַנדלונג, דער עיקר, פֿון דעם, װי אַזױ מע שטיצט דעם חולה און דער משפּחה. װי אין אַ סך כראָנישע קרענקען איז קײן דעפֿיניטיװער היילמיטל נישטאָ.

די מעגלעכע גורמים פֿון אַלצהײַמערס זײַנען פֿילצאָליק. עטלעכע גענעטישע מעכאַניזמען האָט מען שוין פֿאָרגעלײגט (ס׳רובֿ פֿון דער ריזיקע פֿון דער קראַנקײט װערט טאַקע איבערגעגעבן בירושה). פֿיזיש זעט מען טײל מאָל, כאָטש נישט אַלע מאָל, פּאַטאָלאָגישע פֿיבער־קנױלן אין מוח־געװעב. און, אָפֿט מאָל, איז דער מעטאַל אַלומיניִום (אין אַמעריקע רופֿט מען דאָס אַלומינום) געפֿונען פֿאַרבונדן מיט די קנױלן.
ס׳איז אָבער גאָר נישט קלאָר די אמתע פֿאַרבינדונג צװישן די צװײ פֿענאָמענאָן. איז אַלומינום טײל פֿון דער סיבה? אָדער נאָר אַ צופֿאַל?

אַ סך מענטשן האָבן אַפֿערגעבראַכט דעם געדאַנק, אַז קאָך־ און אַנדערע כּלים װאָס נעמען אַרײַן אַלומיניִום קערן העכערן די ריזיקע פֿון אַלצהײַמערס. קײן װיסנשאַפֿטלעכע ראיות צו שטיצן דעם פֿאָרשלאָג זײַנען נישטאָ. פֿאַקטיש, אין אַן איבערקוק אין 2014 אױף עצות כּדי צו פֿאַרהיטן די קראַנקײט, װאַרפֿט זיך אין די אױגן, װי װײניק זײַנען די פֿאָרלײגן אַנדערש װי פֿאָלגן דעם שׂכל־הישר: עסן פֿרוכט און גרינסן, אײַננעמען װיטאַמינען אױב זײ פֿעלן, בלײַבן גײַסטיק אַקטיװ…

טײל פֿאָרשערס האָבן טאַקע פֿאָרגעלײגט פֿאָרזיכטיקײט וואָס שייך דעם אַרײַננעמען אַלומיניִום, װײַל דער מעטאַל קען זײַן סמיק אין קערפּער, און צוליב דעם (װי געזאָגט) אַז מע געפֿינט די סובסטאַנץ בײַ עובֿר־בטלע אין מוח. טײל שטודיעס האָבן געפֿונען מער פֿאַלן פֿון דער קרענק אין ראַיאָנען, װוּ מער אַלומינום האָט זיך געפֿונען אין צאַפּן־װאַסער, נאָר דאָס איז װידער בלױז אַן אַסאָסיאַציע. אױב מע װיל זײַן סופּער פֿאָרזיכטיק, קען מען פּרוּװן מינימיזירן דאָס אױסשטעלן זיך אױף דעם, װײַל דער מעטאַל איז לאַװ־דװקא נײטיק אױף אַ געזונטן לעבן.

איז אָבער כּדאַי, אַז מע זאָל איבערקערן ס׳לעבן און אַרױסװאַרפֿן די אַלומיניִום־כּלים פֿון דער קיך, בלױז אױפֿן סמך פֿון נישט־באַגרונטיקטע ראיות? מײַן עצה: װאַרט אױף אַ פֿעסטן װיסנשאַפֿטלעכן ענטפֿער, עס, טרינק, טראַכט, און ניץ װעלכע כּלים זײַנען אײַך באַקװעם.

http://blogs.yiddish.forward.com/dr-berger-answers-your-health-questions/203166/is-there-a-link-between-alzheimers-and-aluminum/?#ixzz4cAR7LWJh

פּײסאַזש
אלעקסאַנדער גאַליטש

די כמאַרעס שװעבן געדיכט
און די װאַלד שטײט װי אומבאַלעבט.
נאָר דעם דרעקאָמעטערס געװיכטן
שאָקלען שטילערהײט די קעפּ.

נישט אַלץ אױף דער װעלט פֿעלט אַ טעם
(כאָטש אַ גראָשן איז איר װערט)
אַבי געװיכטן זײַנען פֿאַראַן
און מע זעט די מדרגה פֿון דרעק.

 

Все было пасмурно и серо,
И лес стоял, как неживой,
И только гиря говномера
Слегка качала головой.

Не все напрасно в этом мире,
(Хотя и грош ему цена!),
Покуда существуют гири
И виден уровень говна!